Tarayıcıda proxy kullanımı: eklenti, profil ve sistem ayarı

Tarayıcıda proxy kullanımı üç farklı yerden yapılır ve hangisini seçtiğiniz, proxy’nin hangi trafiği kapsayacağını belirler. Birinci yol işletim sisteminin proxy ayarıdır; Chrome, Edge ve Chromium tabanlı diğer tarayıcılar kendi proxy ekranı taşımaz, sistemin ayarını okur. İkinci yol Firefox’un kendi bağlantı ayarıdır; Firefox sistem ayarından bağımsız bir proxy tanımı tutabilir ve SOCKS5 kabul eder. Üçüncü yol bir proxy yönetici eklentisidir; eklenti yalnız kurulu olduğu tarayıcıyı etkiler, site bazlı kural tanımlar ve birkaç proxy arasında tek tıkla geçiş sağlar.

Üç yolun kapsamı farklıdır. Sistem ayarı bilgisayardaki proxy okuyan her programı etkiler, Firefox ayarı yalnız Firefox’u, eklenti yalnız kurulu olduğu tarayıcıyı ve o tarayıcının profilini. Seçim, proxy’den yalnız tarayıcının mı yoksa bütün bilgisayarın mı çıkacağına göre yapılır. Yalnız tarayıcı çıkacaksa sistem ayarına dokunmamak, başka programların istemeden proxy’den geçmesini ve kota tüketmesini önler. Sistem ayarının kendisi Windows proxy ayarları rehberinde anlatılıyor.

Firefox’ta Ayarlar sayfasının Genel bölümünün en altındaki Ağ Ayarları başlığında Ayarlar düğmesi vardır. Açılan pencerede varsayılan seçenek sistem proxy ayarlarını kullanmaktır; Elle proxy yapılandırması seçildiğinde HTTP Proxy, HTTPS Proxy ve SOCKS Ana Bilgisayarı alanları açılır. HTTP paketi için ilk alana adres ve portu yazıp bu proxy’yi HTTPS için de kullan kutusunu işaretlemek yeterlidir; SOCKS5 paketi için yalnız SOCKS alanı doldurulur ve SOCKS v5 seçilir.

SOCKS5 kullanırken aynı penceredeki SOCKS v5 kullanırken DNS’i proxy üzerinden çöz kutusu önemlidir. Bu kutu işaretli değilse Firefox alan adlarını kendi hattınızdan çözer; ziyaret ettiğiniz sitelerin adları servis sağlayıcınızın DNS sunucusuna gider, yalnız içerik proxy’den geçer. Kutu işaretlendiğinde ad çözümleme de proxy tarafında yapılır. Hesap yönetimi ya da coğrafi test yapan kullanıcı için kutu işaretlenmeden proxy yarım çalışır.

Proxy kullanılmayacak adresler alanı, yerel ağdaki cihazlar ve şirket içi sistemler içindir; virgülle ayrılmış alan adları ve IP blokları alır. Kullanıcı adı ve şifre isteyen bir proxy’de Firefox ilk bağlantıda kimlik penceresi açar ve bilgiyi kaydetmeyi önerir; kaydedilen bilgi parola yöneticisinde durur ve şifre değiştiğinde oradan silinmesi gerekir, yoksa Firefox eski şifreyi tekrar tekrar dener.

Chrome ve Edge’in Ayarlar sayfasındaki proxy bağlantısı doğrudan işletim sisteminin ayarına gider; tarayıcıya özel bir proxy ekranı yoktur. Eklentisiz tek ayrım yolu, tarayıcıyı komut satırı parametresiyle başlatmaktır. Masaüstündeki tarayıcı kısayolunun hedef satırına proxy sunucusu parametresi eklendiğinde o kısayoldan açılan pencere proxy’den, normal kısayoldan açılan pencere kendi IP’nizden çıkar. Bu yöntem SOCKS5 ve HTTP proxy’yi destekler ama kullanıcı adı ve şifreyi parametreyle almaz; kimlik isteyen proxy’de tarayıcı ilk istekte bir pencere açar.

Komut satırı yöntemi tek proxy ve tek pencere için pratiktir; iki üç proxy arasında geçiş, site bazlı kural ya da şifrenin otomatik verilmesi gerekiyorsa eklenti kaçınılmaz olur. Chrome ve Edge aynı eklenti mağazasını paylaştığı için bir eklenti ikisinde de çalışır.

Proxy yönetici eklentileri tarayıcının proxy arayüzünü devralır ve ayarı kendi penceresinden yönetir. Eklenti mağazasından kurulduktan sonra ilk iş bir proxy profili oluşturmaktır: profil adı, protokol, adres, port, varsa kullanıcı adı ve şifre. Paneldeki bilgi ip:port:kullanıcı:şifre biçimindeyse dört parça dört alana dağıtılır; protokol olarak paketin verdiği tür seçilir, HTTP paketini SOCKS5 olarak tanımlamak bağlantıyı daha ilk istekte düşürür.

Eklentinin asıl değeri kimlik doğrulamadadır. Tarayıcının kendi kimlik penceresi her oturumda yeniden açılabilir ve bazı sayfalarda hiç açılmaz; eklenti şifreyi kendi deposunda tutar ve proxy her sorduğunda otomatik verir. Birden fazla proxy profili tanımlandığında araç çubuğundaki simgeden tek tıkla geçiş yapılır; Doğrudan ya da Sistem seçeneği proxy’yi tamamen devre dışı bırakır. Hangi profilin aktif olduğu simge renginden okunur; yanlış proxy ile oturum açma hatası çoğu zaman bu renge bakmadan yapılır.

Eklenti kurarken kaynağına ve istediği izinlere bakın. Proxy eklentisi doğası gereği bütün tarayıcı trafiğini yönlendirme iznine sahiptir; kaynağı belirsiz, uzun süredir güncellenmemiş ya da izin listesi gereğinden geniş bir eklenti, trafiğinizi görebilecek bir aracı demektir. Yaygın kullanılan ve açık kaynaklı seçenekler bu riski azaltır.

Eklentilerin sistem ayarından ayrıldığı ikinci nokta kural tabanlı yönlendirmedir. Bir kural, alan adı kalıbıyla proxy profilini eşler: belirli bir mağaza alan adı A proxy’sinden, belirli bir sosyal ağ B proxy’sinden, geri kalan her şey doğrudan çıkar. Kurallar joker karakter kabul eder; alt alan adlarını da kapsamak için kalıbın başına yıldız ve nokta konur.

Bu düzen üç işi kolaylaştırır. Birincisi kota tasarrufudur: GB ile satılan bir rotating paketi yalnız hedef siteye harcanır, video ve güncelleme trafiği kendi hattınızdan gider. İkincisi karışıklığı önlemektir: bankacılık ve e-posta gibi kişisel hesaplar hiç proxy’den geçmez, böylece bu servisler alışık olmadıkları bir adresten giriş görüp ek doğrulama istemez. Üçüncüsü coğrafi testtir: aynı sayfayı iki farklı ülke proxy’sinden iki ayrı sekmede açmak, kural yerine iki profil arasında geçişle yapılır.

Kural yazarken sıra önemlidir; eklentiler listeyi yukarıdan aşağı okur ve ilk eşleşen kuralı uygular. Genel bir kalıp en üstteyse altındaki özel kurallar hiç çalışmaz. Kuralların yanlış eşleştiğinden şüpheleniyorsanız çoğu eklentinin günlük ekranı hangi isteğin hangi profilden geçtiğini satır satır gösterir.

Hesap yönetimi yapan kullanıcı için tek bir eklenti ve kural listesi bir noktadan sonra yetmez, çünkü çerezler, oturumlar ve tarayıcı parmak izi profil düzeyinde tutulur. Aynı profilde A proxy’sinden B proxy’sine geçtiğinizde IP değişir ama çerezler aynı kalır; hedef site aynı oturumu iki farklı adresten görür. Doğru düzen, her hesap için ayrı bir tarayıcı profili açmak ve o profile tek bir proxy bağlamaktır.

Chrome ve Edge’de profiller sağ üstteki hesap simgesinden oluşturulur; her profil kendi eklenti setini ve çerezlerini taşır. Proxy eklentisi her profile ayrı kurulur ve o profilde yalnız bir proxy tanımlanır. Firefox’ta adres çubuğuna about:profiles yazılarak profil yöneticisi açılır; her profilin bağlantı ayarı ayrıdır, eklentiye gerek kalmadan profil başına proxy yazılabilir. Hangi profilin hangi proxy’ye bağlı olduğunu profil adına yazmak, aylar sonra karışıklığı önler.

Bu düzende proxy türü de hesap sayısına göre seçilir. Uzun süre aynı hesabı taşıyacak profil için sabit kalan bir adres gerekir; ProxySatınAl kataloğunda static residential IPv4 paketleri Türkiye için 1 adetten başlar, böylece her profile ayrı bir sabit adres verilebilir. Kısa süreli araştırma ve fiyat kontrolü yapan profil için GB ile satılan rotating paket yeter. Tür seçimi hangi proxy türü rehberinde beş soruyla anlatılıyor.

Tarayıcıda proxy çalışıyor görünse bile iki kanal kendi adresinizi dışarı taşıyabilir. Birincisi DNS’tir: HTTP proxy’de alan adını proxy çözer, SOCKS5’te ise tarayıcı ayarına bağlıdır. Firefox’ta bu yukarıda anlatılan kutuyla kapatılır; Chrome tabanlı tarayıcılarda eklentilerin çoğu SOCKS5 için DNS’i proxy tarafında çözer, ama her eklentide bu seçeneğin varsayılan olmadığını bilin.

İkincisi WebRTC’dir. Görüntülü görüşme için tasarlanan bu bileşen, sayfadaki bir betiğin yerel ve gerçek IP adresinizi öğrenmesine izin verebilir; proxy bu kanalı kapsamaz. Firefox’ta about:config sayfasındaki media.peerconnection.enabled değerini kapatmak WebRTC’yi tamamen durdurur. Chrome ve Edge’de bu ayar menüde yoktur; bazı proxy eklentileri WebRTC IP politikasını değiştirme seçeneği sunar, sunmuyorsa yalnız bu iş için küçük bir eklenti kurulur.

Kontrol üç adımdır: tarayıcıda IP gösteren bir sayfa açıp proxy adresini görmek, aynı sayfanın DNS ve WebRTC bölümlerinde kendi adresinizin ya da servis sağlayıcınızın adının çıkmadığını doğrulamak, sonra gizli pencerede aynı testi tekrarlamak. Gizli pencere çoğu tarayıcıda eklentileri varsayılan olarak kapalı başlatır; eklenti tabanlı proxy gizli pencerede çalışmaz ve o pencere kendi IP’nizden çıkar. Eklenti ayarlarında gizli modda çalışmasına izin vermek bu açığı kapatır.

Sayfa hiç açılmıyor ve proxy bağlantı hatası görünüyorsa adres ya da port yanlış yazılmıştır ya da protokol paketle uyuşmuyordur; eklentideki profili paneldeki bilgiyle karşılaştırın. Kimlik penceresi tekrar tekrar açılıyorsa şifre yanlıştır ya da tarayıcı eski şifreyi tutuyordur; Firefox’ta parola yöneticisinden, eklentide profil ekranından silip yeniden girin.

Bazı siteler proxy’den geçerken bazıları kendi adresinizi gösteriyorsa kural listesindeki bir kalıp yanlış eşleşiyordur ya da gizli pencerede çalışıyorsunuzdur. Proxy IP’si doğru ama hedef site ülkeyi yanlış tahmin ediyorsa adres çözümleme sizin tarafınızda kalmıştır; SOCKS5’te DNS kutusunu işaretleyin. Sayfalar açılıyor ama çok yavaşsa büyük indirmeler ve video trafiği de proxy’den geçiyordur; onları kuralla doğrudan çıkışa alın. Tarayıcı açıkken bir anda bütün sekmeler kopuyor ve birkaç saniye sonra düzeliyorsa proxy’nin kendisi değil hattınız kesilmiştir; genel hata ayrımı proxy bağlantı hataları rehberinde adım adım var.

Paket seçerken tarayıcıya özgü iki şeyi sorun. Birincisi protokoldür: Firefox ve eklentiler SOCKS5 ile HTTP’nin ikisini de alır, ama komut satırı ve sistem ayarı yolunda HTTP portu olmayan paket Chrome’da zorluk çıkarır; iki protokolü de veren paket her yolda çalışır. İkincisi kimlik doğrulama biçimidir: kullanıcı adı ve şifre eklentide saklanabilir, IP izni ise sabit bir ev bağlantısında tamamen şifresiz çalışır ve kimlik penceresi sorununu kökten kaldırır. HTTP ile SOCKS5 arasındaki teknik fark ayrı rehberde anlatılıyor; telefon tarafındaki kurulum ise telefonda proxy ayarı rehberinde.